Phải làm gì khi đầu óc trống rỗng trước camera hoặc khi thuyết trình

Hãy coi đó là một chuyện nhỏ, bình thường, vì đúng là vậy. Các bước sau dùng được ở hầu hết hoàn cảnh.

1. 1Dừng lại và thở ra thật chậm. Cơ thể đang ở trạng thái căng thẳng; một hơi thở ra dài là cách nhanh nhất để dịu xuống.
2. 2Im lặng hai ba giây. Người nghe coi quãng ngừng là đang suy nghĩ, không phải lỗi.
3. 3Nhắc lại câu vừa nói, hoặc vài từ cuối của nó. Nói to những từ đã biết thường kéo ý tiếp theo trở lại.
4. 4Nhìn ghi chú, tìm từ khoá tiếp theo và nói tiếp từ đó. Bạn không cần dựng lại đúng câu đã quên.
5. 5Nếu ý tiếp theo vẫn chưa đến, bỏ qua và sang ý sau. Khán giả chưa từng thấy dàn ý của bạn nên sẽ không thấy thiếu. Bạn có thể quay lại sau hoặc bỏ hẳn.

Tránh cái bẫy quen thuộc: xin lỗi, cười gượng hoặc thông báo “xin lỗi, tôi quên mất”. Làm vậy biến một khoảng trống hai giây thành thất bại và khiến bạn căng hơn.

Nguyên nhân thường gặp là căng thẳng. Adrenaline thu hẹp sự chú ý, và một bài nói chỉ nằm trong trí nhớ thì không có phương án dự phòng. Vài điều khiến chuyện này dễ xảy ra hơn:

• Học thuộc từng chữ. Quên một chữ là cả chuỗi đứt. Nhớ thứ tự các ý bền hơn nhiều.
• Chưa nói to đủ nhiều. Đọc thầm kịch bản không giống như nói ra thành tiếng.
• Bị nhìn. Camera có đèn đỏ hoặc một cuộc họp đông người làm tăng áp lực kể cả khi không ai phản ứng gì.
• Mệt, không uống nước, không ăn. Những thứ này quan trọng hơn người ta nghĩ.

Bị trống rỗng không có nghĩa là bạn nói kém. Người nói có kinh nghiệm cũng bị; họ chỉ biết cách che đi.

Quay video là trường hợp dễ nhất, vì bạn có thể dừng. Đừng cố gắng quay tiếp một cảnh mà bạn đã biết là hỏng.

• Dừng, thở, và quay lại đầu câu, không phải đầu video. Ngừng một giây để chỗ cắt gọn.
• Quay theo từng phần. Chia kịch bản thành các phần 20–40 giây nghĩa là một lần trống rỗng chỉ tốn một phần. Hướng dẫn quay video theo từng phần chỉ cách làm.
• Cứ tiếp tục nếu chuyện nhỏ. Một quãng ngừng ngắn có thể cắt sau, nên không phải lúc nào cũng cần quay lại cả cảnh.
• Nghỉ sau lần hỏng thứ ba. Uống nước, đi vài bước và bắt đầu lại thường giải quyết được điều mà lần thứ tư không làm được.

Ở đây bạn không thể làm lại, nên mục tiêu là đi tiếp một cách trơn tru.

• Dùng một câu nối để câu giờ: “Điểm mấu chốt ở đây là…”, “Nói cách khác…” hoặc “Tóm lại cho đến giờ…”. Nó cho bạn bắt lại mạch mà không phải im lặng.
• Nhắc lại ý vừa rồi bằng lời khác. Nghe như nhấn mạnh, còn đầu óc bạn kịp bắt nhịp trong lúc đó.
• Liếc ghi chú lúc ngừng hoặc khi người khác đang nói, không phải giữa câu.
• Khi họp trực tuyến, uống một ngụm nước là lý do tự nhiên để ngừng ngắn.
• Nếu mất hẳn mạch, hãy hỏi khán giả một câu đơn giản về chủ đề, hoặc chuyển sang slide tiếp theo. Cả hai đều cho bạn vài giây để tìm lại chỗ.

Phần lớn những lần trống rỗng kéo dài vì bạn không tìm được mình đang ở đâu. Hãy giải quyết việc này ngay khi soạn ghi chú.

• Dùng dòng ngắn, mỗi dòng một từ khoá, không dùng cả đoạn. Một cái liếc là đủ.
• Đánh số hoặc đặt tên cho từng phần (“Vấn đề”, “Ví dụ”, “Lời kêu gọi”). Một tiêu đề là cách nhanh nhất để quay lại mạch.
• Dùng chữ lớn và chừa khoảng trống giữa các ý, để mắt rơi đúng dòng.
• Giữ nguyên văn câu mở đầu và câu kết. Phần mở đầu quyết định độ run, còn phần kết là điều người ta nhớ.
• Đặt ghi chú gần camera, để một cái liếc không kéo mắt đi xa.

Tập thử hữu ích hơn mọi thứ khác. Hãy nói cả bài thành tiếng ba bốn lần, và cố ý tập một lần phục hồi: dừng giữa chừng, ngừng một nhịp, tìm lại chỗ và nói tiếp.

Bạn có thể làm mọi việc trên bằng giấy hoặc một app ghi chú. Talkzy là máy nhắc chữ có thể giúp phần “tìm lại chỗ” dễ hơn.

• Trong ứng dụng iPhone và iPad, chế độ bám theo giọng nói cuộn kịch bản theo lời bạn và chờ khi bạn dừng, dùng nhận dạng giọng nói ngay trên thiết bị. Nếu bạn im lặng để nghĩ, chữ đứng yên ở chỗ bạn đang đọc thay vì chạy trước. Ứng dụng iPhone và iPad sắp có trên App Store.
• Bắt đầu một dòng bằng # để tạo một phần. Khi đang quay, bạn có thể quay lại từ vị trí hiện tại hoặc từ đầu phần, nên không phải quay lại cả kịch bản sau một lần trống rỗng.
• Talkzy cho Mac đã có trên Mac App Store, cho macOS 14 trở lên. Nó đặt kịch bản trong một dải mảnh ngay dưới camera, với các phần # để nhảy qua lại, giúp cái liếc ghi chú ít lộ hơn khi họp trực tuyến.