Cách bỏ tật nói “ừm, à” khi thuyết trình và nói chuyện

Từ đệm lấp khoảng trống trong lúc bạn tìm ý tiếp theo. Nó báo cho người nghe “tôi chưa nói xong”. Những nguyên nhân thường gặp:

• Bạn chưa biết chính xác câu tiếp theo, thường là lúc bắt đầu một ý mới hoặc sau một câu hỏi.
• Bạn nói nhanh hơn tốc độ nghĩ, thường vì đang hồi hộp.
• Bạn thấy im lặng là ngượng, trong khi với người nghe, một khoảng lặng ngắn nghe điềm tĩnh và tự tin.
• Từ quen miệng: “kiểu như”, “thì là”, “nói chung là”, “đúng không” ở đầu câu cũng có tác dụng y như “ừm”.

Cách sửa đi theo nguyên nhân: biết trước câu tiếp theo, nói chậm lại, và quen với một giây im lặng.

Không nghe thấy thì không sửa được, mà gần như không ai nghe được từ đệm của mình lúc đang nói. Hãy dùng iPhone để nghe lại:

1. 1Mở Ghi âm và thu hai phút bạn nói về một chủ đề quen thuộc, không cầm giấy: công việc, một chuyến đi gần đây, dự án bạn đang làm.
2. 2Đeo tai nghe nghe lại và gạch một vạch cho mỗi lần “ừm”, “à”, “ờ”, “kiểu như”. Chưa sửa gì vội, chỉ đếm thôi.
3. 3Chia cho số phút để ra tần suất. Ghi lại con số để tuần sau so sánh.
4. 4Nếu iPhone hiện bản chép lời cho bản ghi, hãy lướt cả phần chữ; từ đệm hiện ra rất rõ trên trang. Nhận dạng giọng nói có bỏ sót một số âm đệm, nên tin tai mình hơn là phần chữ.

Làm thêm một lần với video: camera trước, điện thoại ngang tầm mắt. Trên video bạn sẽ thấy cả cái liếc mắt hay cái gật đầu thường đi kèm từ đệm.

Tập mỗi ngày vài phút trong một hai tuần. Tập từng bài một hiệu quả hơn làm tất cả cùng lúc.

1. 1Bài tập ngừng. Nói một phút về chủ đề bất kỳ. Mỗi lần thấy chữ “ừm” sắp bật ra, hãy ngậm miệng và im lặng một nhịp. Với bạn nó có vẻ dài; nghe lại bản ghi thì rất tự nhiên.
2. 2Nói chậm đi 10–20%. Từ đệm sinh sôi khi miệng chạy trước suy nghĩ. Nói chậm hơn một chút cho não khoảng thời gian mà chữ “ừm” đang phải câu giờ.
3. 3Kết thúc câu bằng dấu chấm. Nhiều từ đệm đến từ việc nối câu bằng “và ừm”, “xong rồi à”. Hãy kết câu, ngừng, rồi mới bắt đầu câu sau.
4. 4Thuộc câu mở đầu. Viết ra câu đầu tiên của mỗi phần và nói to vài lần. Phần lớn từ đệm xuất hiện lúc chuyển sang ý mới, không phải giữa câu.
5. 5Ghi âm, đếm, lặp lại. Vài ngày lại thu hai phút như trên. Thấy con số giảm dần chính là động lực để tập tiếp.

• Thuyết trình: tập nói thành tiếng chứ không đọc thầm, và tập riêng đoạn chuyển ý; từ đệm hay dồn ở đó nhất. Bài luyện thuyết trình tại nhà bằng iPhone có kế hoạch tập đầy đủ.
• Gọi điện, họp online: nói “Câu hỏi hay, để mình nghĩ chút” rồi ngừng lại hoàn toàn ổn. Như vậy nghe tự tin hơn một tràng “ừm”.
• Phỏng vấn xin việc: chuẩn bị câu mở đầu cho những câu hỏi quen thuộc, rồi trả lời bằng lời của bạn.
• Quay video: đọc kịch bản đặt sát ống kính, hoặc quay từng đoạn ngắn, để không bao giờ phải dò câu tiếp theo trước camera.

Đừng đặt mục tiêu bằng không. Vài từ đệm nghe vẫn rất con người; mục tiêu là không ai để ý đến chúng.

Talkzy là máy nhắc chữ cho iPhone và iPad, và hai công cụ của nó được làm cho đúng kiểu luyện tập này:

• Huấn luyện nói: sau một lần quay, chạm Huấn luyện và Talkzy nghe lại ngay trên máy. Bạn thấy tốc độ nói (từ/phút), số từ đệm và những từ xuất hiện nhiều nhất, các khoảng lặng dài, mức bám kịch bản, kèm một điểm số để so với tuần trước. Talkzy nhận ra cả từ đệm tiếng Việt như “ừm”, “à”, “ờ”, “kiểu như”, “thì là”.
• Cắt gọn: Talkzy tìm các khoảng lặng dài và từ đệm trong lần quay rồi cắt chúng ra thành một lần quay mới. Bạn xem thử và giữ lại đoạn nào muốn giữ; bản quay gốc luôn được giữ nguyên.
• Bản thân việc đọc kịch bản đã là cách chữa từ đệm: chữ chạy ngay dưới camera trước, và ở chế độ Theo giọng, chữ chạy theo tốc độ của bạn và chờ khi bạn ngừng, nên bạn luôn biết câu tiếp theo.

Nhận dạng giọng nói chạy ngay trên iPhone hoặc iPad, không có gì được tải lên. Nhận dạng có thể bỏ sót vài âm đệm, nên hãy xem con số như một xu hướng, không phải số đếm tuyệt đối.